Η σημασία του παιχνιδιού στην ανάπτυξη του παιδιού

Το παιχνίδι αποτελεί μια βασική δραστηριότητα στη ζωή του παιδιού. Παίζει καθοριστικό ρόλο στη σωματική, την ψυχοσυναισθηματική, την κοινωνική και τη γνωστική του ανάπτυξη. Μέσα από το παιχνίδι το παιδί έχει την δυνατότητα να δράσει ελεύθερα, να ζήσει σε ένα κόσμο φανταστικό που μπορεί να εξουσιάσει, να εκφράσει τα συναισθήματα του, να μάθει τον εαυτό του και τους ανθρώπους γύρω του να εξερευνήσει το περιβάλλον του.

Πιο συγκεκριμένα, το παιχνίδι συμβάλλει στη σωματική ανάπτυξη του παιδιού. Για να μιλήσουμε με ιατρικούς όρους – μπορεί να πεισθείτε πιο εύκολα (!) – με το παιχνίδι η κυκλοφορία του αίματος γίνεται ταχύτερη και ο μεταβολισμός πληρέστερος. Ταυτόχρονα, ενδυναμώνεται το νευρικό σύστημα, ασκείται ο οργανισμός του παιδιού και τελειοποιούνται τα μέλη του σώματος. Βελτιώνεται η μυϊκή δύναμη, η ευκαμψία των αρθρώσεων και του σώματος, η ευλυγισία, η ακρίβεια και η χάρη των κινήσεων, η επιδεξιότητα, η αντοχή στην κόπωση, η ισορροπία κλπ.

Την ίδια στιγμή που συντελούνται όλα αυτά στο σώμα και τον οργανισμό του παιδιού, επηρεάζεται και η πνευματική λειτουργία. Μεγάλοι θεωρητικοί υποστηρίζουν, ότι το παιχνίδι προκαλεί στο παιδί μια πραγματική εσωτερική ανάγκη για άσκηση της νοημοσύνης και της περιέργειάς του. Αναπτύσσει την ικανότητα αναπαράστασης, το συμβολισμό, τη μίμηση και τη φαντασία. Οι λειτουργίες αυτές αναγκάζουν το παιδί να επιστρατεύσει τη μνήμη του για να θυμηθεί και να συνδέσει τα γεγονότα λογικά. Ακόμη, με το παιχνίδι υπάρχει μια σταδιακή μετακίνηση από ασυνείδητες και παρορμητικές πράξεις σε συνειδητές, προμελετημένες πράξεις και ταυτόχρονα εξασκείται και συντελείται η αντιστροφή της ακολουθίας «πράξη – λόγος – σκέψη» σε «σκέψη – λόγος – πράξη».

Επίσης, το παιχνίδι θεωρείται συνυφασμένο με τις διαδικασίες συγκρότησης του εαυτού. Η μετάβαση από το μοναχικό παιχνίδι στο συλλογικό ή στο παιχνίδι με κανόνες, περιγράφει την πορεία από την τοποθέτηση του εαυτού σε υποθετικές καταστάσεις, μέσω της ερμηνείας κοινωνικών ρόλων, έως την τοποθέτηση του εαυτού στη θέση του άλλου με την ταυτόχρονη ερμηνεία του ρόλου του εαυτού. Μέσα από το ομαδικό παιχνίδι, καλλιεργεί ηθικές αξίες όπως την υπομονή στο να περιμένει τη σειρά του, την υποχώρηση όταν δεν μπορεί να έχει αυτό που θέλει, τον σεβασμό προς τους φίλους του, μαθαίνει να συμβιώνει την ώρα του παιχνιδιού μέσα στα όρια που τα ίδια έχουν ορίσει. Μαθαίνει έννοιες όπως η συνεργασία, το μοίρασμα, η αυτοπειθαρχία, η εκτίμηση. Μέσω του ομαδικού παιχνιδιού το παιδί το μαθαίνει να συνυπάρχει αρμονικά με τους άλλους και να βρίσκει τρόπους επίλυσης των διαφορών συγκρούσεων που μπορούν να προκύψουν κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού. Καλείται να αποδεχτεί και να τηρήσει, αφού το αντίθετο θα οδηγήσει σε κάποια «ποινή».

Σημαντική είναι και η επίδραση που ασκεί το παιχνίδι στη συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού. Με την επιτυχία και προβολή που αποκτά το παιδί μέσω του παιχνιδιού, βελτιώνει την εικόνα για τον εαυτό του, ξεπερνά τις αναστολές του, αυξάνει την αυτοπεποίθησή του και αναπτύσσει σεβασμό για την προσωπικότητα των άλλων. Επίσης, το παιχνίδι πολλές φορές λειτουργεί λυτρωτικά σε καταστάσεις της καθημερινότητάς του που το φορτίζουν με στρες, ένταση, θυμό.

Πολλές το παιχνίδι θεωρείται χαμένος χρόνος από τους δασκάλους, τους καθηγητές ή τους γονείς. Στην πραγματικότητα είναι αναπόσπαστο και απαραίτητο στοιχείο για την ανάπτυξη και τη ζωή του παιδιού. Μάλιστα, η απουσία του παιχνιδιού από τη ζωή του παιδιού, θα μπορούσε να συνδεθεί με φτωχές κινητικές δεξιότητες, χαμηλά επίπεδα φυσικής δραστηριότητας, μειωμένη ικανότητα διαχείρισης στρεσογόνων καταστάσεων, μειωμένες κοινωνικές δεξιότητες, οι οποίες είναι πιθανό να οδηγήσουν σε δυσκολίες στη διαχείριση κοινωνικών καταστάσεων, επίλυση συγκρούσεων, θέματα διαφορετικότητας, θέματα αυτοεκτίμησης, θέματα αποτυχίας κλπ.

Έτσι, λοιπόν, το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι όχι απλά να επιτρέψουμε στο παιδί να παίζει, αλλά να αφήσουμε τη μαγεία του παιχνιδιού να μας συνεπάρει. Να ζηλέψουμε και να μάθουμε από την απόλαυση και τη λαχτάρα που έχουν τα παιδιά για το παιχνίδι!

Ο θεραπευτικός χαρακτήρας του παιχνιδιού για τα παιδιά

 

Όταν το παιχνίδι αποκτά θεραπευτικό χαρακτήρα…

Ανακαλύψτε τον κόσμο των παιδιών μέσα από την παιγνιοθεραπείαΑν θέλετε να καταλάβετε πώς σκέφτονται τα παιδιά και πώς βιώνουν τα διάφορα γεγονότα στη ζωή τους, δεν έχετε παρά να τους μιλήσετε στη γλώσσα τους. Το παιχνίδι είναι ο βασικός κώδικας της επικοινωνίας τους. Μέσα από το παιχνίδι τα παιδιά ανακαλύπτουν τον κόσμο, τον εαυτό τους και τους άλλους. Διευρύνουν τη φαντασία τους, μαθαίνουν να συνεργάζονται, γνωρίζουν τα όριά τους. Όταν η επιστήμη της ψυχολογίας συνάντησε το παιχνίδι γεννήθηκε το play therapy, δηλαδή η παιγνιοθεραπεία.

 

Η παιγνιοθεραπεία είναι ένα είδος θεραπευτικής προσέγγισης που στηρίζεται στη σχέση του παιδιού με το παιχνίδι. Ανήκει στην κατηγορία των θεραπειών μέσω της Τέχνης (Art Therapies). Ξεκίνησε το 18ο αιώνα με τις παρατηρήσεις του Rousseau για τα παιχνίδια των παιδιών. Οι Anna Freud, Melanie Klein, Carl Rogers, Donald Winnicott, Virginia Mae Axline είναι μερικοί από τους επιστήμονες που μελέτησαν την αξία του παιχνιδιού στην ψυχικής μας ανάπτυξη. Είναι μια δυναμική διαδικασία κατά την οποία το παιδί εκφράζει τις ανησυχίες και τις διάφορες δυσκολίες που αντιμετωπίζει μέσα από το παιχνίδι. Η θεραπευτική αυτή προσέγγιση βοηθά τα παιδιά να κατανοήσουν μπερδεμένα συναισθήματα και δυσάρεστα γεγονότα, τα οποία δεν είχαν τη δυνατότητα να επεξεργαστούν ή να επιλύσουν στο παρελθόν. Σε αντίθεση με τις θεραπείες ενηλίκων, τα παιδιά δεν καλούνται να εξηγήσουν τι τα απασχολεί, αλλά χρησιμοποιούν το παιχνίδι με βάση τις δικές τους ικανότητες και το δικό τους ρυθμό, προκειμένου να εκφράσουν συμβολικά τις ανησυχίες τους, τις επιθυμίες και τους φόβους τους. Το παιχνίδι επομένως θεωρείται ως μια μορφή φυσικής και αβίαστης διαδικασίας μάθησης, ως ο αμεσότερος τρόπος απελευθέρωσης από εντάσεις, ενώ παράλληλα διευκολύνει την επικοινωνία των ενηλίκων με τον εσωτερικό κόσμο του παιδιού.

Η παιγνιοθεραπεία μπορεί να εφαρμοστεί στην πρόληψη, τη διάγνωση και τη θεραπεία παιδιών προσχολικής, σχολικής και πρώτης εφηβικής ηλικίας. Μπορεί να επιφέρει θετικά αποτελέσματα σε παιδιά που: αισθάνονται άγχος, ζήλια, φοβίες. Βιώνουν κάποια μεγάλη αλλαγή (μετακόμιση, την απόκτηση νέου μέλους), μια σημαντική απώλεια (θάνατος, διαζύγιο) ή κάποια τραυματική εμπειρία (για παράδειγμα, κακοποίηση). Εκδηλώνουν επιθετική συμπεριφορά, εκρήξεις θυμού, αντικοινωνικότητα, προβλήματα προσαρμοστικότητας, διαταραχές ύπνου, λόγου ή διατροφής.

 

Στο χώρο της παιγνιοθεραπείας, το παιδί θα έχει στη διάθεσή του μια μεγάλη ποικιλία από υλικά και παιχνίδια (άμμος, πηλός, κούκλες, παζλ κ.ά.) και είναι ελεύθερο να τα χρησιμοποιήσει όπως θέλει. Ο θεραπευτής το ενθαρρύνει να πειραματιστεί με τα παιχνίδια και το παρακολουθεί την ώρα που παίζει. Το παιχνίδι τότε είναι μέσο κι έχει κάποιο σκοπό. Το παιδί βρίσκεται υπό παρατήρηση, παίρνει προσοχή, του δίνεται το ερέθισμα κι ενισχύεται για να παίξει. Κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού, το παιδί δημιουργεί ένα ασφαλές περιβάλλον όπου μπορεί να επιδοθεί σε κάτι δύσκολο, «κακό», επικίνδυνο, χωρίς να κινδυνεύει πραγματικά γιατί αυτό αποτελεί μέρος της σύμβασης του παιχνιδιού – συμβαίνει στα «ψέματα» όπως λέγεται στη γλώσσα των παιδιών. Η συμβολική φύση του παιχνιδιού δίνει στο παιδί μια απόσταση ασφαλείας από τα παιδιά.

Ο παιγνιοθεραπευτής διευκολύνει το παιχνίδι του παιδιού, του δίνει τη δυνατότητα να μπει σε ρόλους, να αναπτύξει πολυπληθή πρότυπα και να διερευνήσει εναλλακτικές λύσεις. Μέσω της παιγνιοθεραπείας και ειδικών παρεμβάσεων διασαφηνίζονται και ερμηνεύονται οι συμπεριφορές του παιδιού που θεωρούνται προβληματικές και εμποδίζουν την ομαλή πνευματική και ψυχική του ανάπτυξη. Στόχος της παιγνιοθεραπείας είναι αυτές οι συμπεριφορές να τροποποιηθούν, να εξαλειφθούν ή και να αποκτήσουν μια λιγότερο δυσλειτουργική μορφή. Ο παιγνιoθεραπευτής δουλεύει σε συνεργασία με ομάδα θεραπευτών. Επειδή το παιδί αναπτύσσεται μέσα στην οικογένεια, το συναισθηματικό κλίμα της οποίας καθορίζεται από την ποιότητα των σχέσεων, επιβάλλεται η παράλληλη συνεργασία των γονέων με ειδικό θεραπευτή ενηλίκων. Η παιγνιοθεραπεία είναι προτιμότερο να γίνεται στο χώρο του παιδιού, αλλά μπορεί να γίνει και στο χώρο του θεραπευτή. Βασική προϋπόθεση της παιγνιοθεραπείας είναι αυτή να γίνεται μόνο με τη σύμφωνη γνώμη του παιδιού κι όχι επειδή το αποφάσισαν οι γονείς του. Η διάρκειά της εξαρτάται από τις ανάγκες του παιδιού και τη φύση κάθε φορά του προβλήματος. Συνήθως όμως οι θεραπευτικές συνεδρίες χωρίζονται σε κύκλους ορισμένου αριθμού συναντήσεων. Όταν τελειώνει ένας κύκλος, ο θεραπευτής και οι γονείς αξιολογούν την πορεία και την πρόοδο που έχει γίνει και αποφασίζουν από κοινού την εξέλιξη της θεραπείας.

Η παιγνιοθεραπεία βοηθάει το παιδί να:
• Κοινωνικοποιηθεί.
• Αναπτύξει τη δημιουργικότητά του.
• Κατανοήσει και να εκφράσει συναισθήματα, δυσκολίες και συγκρούσεις.
• Καταλάβει τι είναι αλλά και τι θέλει.
• Γίνει πιο υπεύθυνο και να αναπτύξει πιο αποτελεσματικές στρατηγικές.
• Ανακαλύψει νέες και δημιουργικές λύσεις σε προβλήματα.
• Καλλιεργήσει το σεβασμό και την αποδοχή για τον εαυτό του και τους άλλους.
• Αναπτύξει ενσυναίσθηση.
• Μάθει νέες κοινωνικές δεξιότητες και να βελτιώσει τις σχέσεις τους με τη οικογένεια.

Ο ρόλος του παιχνιδιού στην ανάπτυξη του παιδιού

 

Ο ρόλος που παίζει το παιχνίδι στην ανάπτυξη του παιδιού είναι πρωταρχικός και μέσα από το παιχνίδι μαθαίνει να είναι κοινωνικό.

Η κοινωνικοποίηση το βοηθάει να προσαρμοστεί ευκολότερα στους κοινωνικούς κανόνες. Το παιδί, οδηγούμενο από την κοινωνία, παράγει τον άνθρωπο. Πρόκειται για την πιο δύσκολη και την πιο σημαντική εργασία. Σ’ αυτή τη διαδικασία λοιπόν, το παιχνίδι παίζει πρωταρχικό ρόλο.

Μεγαλώνουν…Παίζοντας 
Παιχνίδι και βιολογική ανάπτυξη

Το παιχνίδι βοηθά τη βιολογική ανάπτυξη των παιδιών. Για να καταλάβει κανείς τη σημαντικότητά του αρκεί να συγκρίνει τα πιο αναπτυγμένα με τα λιγότερο αναπτυγμένα ζώα. Για παράδειγμα τα ερπετά με τα θηλαστικά, θα παρατηρήσει ότι τα πιο εξελιγμένα βιολογικά ζώα παίζουν, ενώ αυτά που η συμπεριφορά τους ορίζεται από καθορισμένα και κληρονομημένα ένστικτα δεν παίζουν καθόλου. Αυτό αποδεικνύει τη σημασία του παιχνιδιού σαν μέσο εξέλιξης.

 

Το παιχνίδι είναι μία δραστηριότητα αυθόρμητα διαλεγμένη από το παιδί, μέσα από την οποία του δίνεται η ευκαιρία να μάθει πολλά πράγματα Πιο συγκεκριμένα, το παιχνίδι επηρεάζει την ανάπτυξη του παιδιού σε 4 τομείς:

Κοινωνικός τομέας: Μέσα από το παιχνίδι τα παιδιά μαθαίνουν τη συνεργασία, το μοίρασμα, κάνουν φιλίες, διαπραγματεύονται, με μία λέξη, κοινωνικοποιούνται. Το παιχνίδι επιτρέπει στο παιδί να δράσει ελεύθερα και αβίαστα, αυξάνοντας έτσι τις εμπειρίες του, να αναπτύξει διαπροσωπικές σχέσεις. Επίσης, μέσα από το παιχνίδι το παιδί αλλάζει ρόλους: γίνεται πειρατής, μαχητής, δάσκαλος, πριγκίπισσα, μαγείρισσα, μαμά, κλπ. Δηλαδή, το παιχνίδι δίνει στα παιδιά τη δυνατότητα να μιμηθούν τους γονείς του ή τους μεγάλους γενικότερα, και συμβάλλει στην ταύτιση του παιδιού με τους ανθρώπους που βρίσκονται στο γύρω περιβάλλον του.

Κινητικός τομέας: Τα παιχνίδια βοηθούν στην ανάπτυξη του μυϊκού συστήματος. Τα παιδιά αποκτούν έντονη κινητικότητα όταν τρέχουν, πηδούν, σκαρφαλώνουν, κλπ. Επίσης αποκτούν και λεπτή κινητικότητα με τα πιο μικρά παιχνίδια. Τέλος, παίζοντας τα παιδιά αποκτούν αίσθηση του χώρου.
Συναισθηματικός τομέας: Μέσα από το παιχνίδι, κάθε παιδί μαθαίνει να εκφράζει επιθυμίες και συναισθήματα. Συναισθήματα όπως ευχαρίστηση, έκπληξη, χαρά, αλλά και ανάποδα συναισθήματα όπως λύπη, θυμός, πόνος, αγωνία. Το παιδί έχει ανάγκη να αισθάνεται ότι το περιβάλλον του είναι ικανό να αντέξει τα συναισθήματά του. Όταν τα παιδιά παίζουν παιχνίδια, το πιο έντονο συναίσθημα που τους προκαλείται είναι αυτό της αγωνίας. Η έντονη αγωνία οδηγεί σε ένα επαναλαμβανόμενο παιχνίδι ή σε μία συνεχή επιθυμία για παιχνίδι. Όταν η αγωνία είναι πάρα πολύ μεγάλη, η επιθυμία για παιχνίδι εξαφανίζεται. Σε αυτή την περίπτωση, καλό είναι οι γονείς να απευθύνονται σε έναν ειδικό που θα διερευνήσει μαζί τους την κατάσταση.

Γνωστικός τομέας: Το παιχνίδι βοηθά την ανάπτυξη της γλωσσικής ικανότητας και της επικοινωνίας, γενικότερα. Οξύνει τη φαντασία, τη μνήμη, την αφαιρετική σκέψη και τη δημιουργικότητα. Το παιδί που παίζει καλείται να πειραματιστεί, προσπαθώντας να δώσει λύσεις σε προβλήματα. Αυτή είναι μία πολύτιμη διαδικασία, που συντελεί στην εξέλιξη της νοημοσύνης του. Το μυαλό που πρέπει να σκεφτεί τρόπους καινούριους ή διαφορετικούς για να κάνει κάτι, οξύνεται και εξελίσσεται

Παιχνίδι και φύλο
Λόγω χαρακτήρα, υπάρχουν διαφορές στο παιχνίδι μεταξύ αγοριών και κοριτσιών. Τα κορίτσια είναι περισσότερο φλύαρα, γελάνε, μιλάνε με διάφορες εκφράσεις και συναισθήματα, αναπτύσσουν γρηγορότερα σχέσεις με τα άλλα παιδιά. Τα αγόρια από την άλλη, κινούνται περισσότερο, είναι πιο δραστήρια, φωνάζουν περισσότερο, μπορεί να γίνουν επιθετικά, μιλάνε λιγότερο για συναισθήματα, παίζουν περισσότερο παιχνίδια που εξασκούν τους μεγάλους μυς. Οι διαφορές αυτές οφείλονται κυρίως στη διαφορετική σωματική κατασκευή και ανάπτυξη μεταξύ των δύο φύλων, όπως επίσης και στη διαφορετική διαδικασία κοινωνικοποίησης. Αυτό σημαίνει πως καλό είναι και τα αγόρια και τα κορίτσια να είναι εξίσου ελεύθερα να παίξουν όλα τα παιχνίδια.

Μεγαλώνουν…Παίζοντας Παιχνίδι και ενήλικες
Οι γονείς πρέπει να ενθαρρύνουν το παιδί τους για παιχνίδι, καθώς και να περνάνε πολύ ώρα μαζί του παίζοντας. Η φυσική παρουσία των ενηλίκων στο παιχνίδι των παιδιών κάτω από την ηλικία των 2,5 χρονών είναι απαραίτητη. Καλό είναι οι γονείς:
Να αποδεχτούν ότι το παιδί ευχαριστιέται να κινείται από παιχνίδι σε παιχνίδι, αφιερώνοντας λίγο χρόνο κάθε φορά.
Να μην υποχρεώνει το παιδί να τελειώνει αυτό που ξεκίνησε, μιας και η διαδικασία έχει μεγαλύτερη αξία από το αποτέλεσμα
Να αφήνει το παιδί να χρησιμοποιεί τη φαντασία του, χωρίς να το κρίνει ή να το προσγειώνει απότομα.
Να αφήνει το παιδί να είναι αυθόρμητο στο παιχνίδι, χωρίς οδηγίες και κανόνες.
Όταν παίζει μαζί του, να μην αφήνει το παιδί να κερδίζει πάντα.
Να μιλάει κανονικά, καθώς ο ενήλικας είναι το πρότυπο του παιδιού.

Σχόλιο:
Όταν ένα παιδί παίζει ενεργητικά, αυτό θεωρείται ένδειξη ψυχικής υγείας. Αντίθετα, η απουσία παιχνιδιού μπορεί να αποτελεί σύμπτωμα κάποιας ψυχικής διαταραχής ή κάποιας βιολογικής μειονεξίας. Κάθε παιδί έχει την ανάγκη να εξερευνήσει τον κόσμο γύρω του και να προσαρμοστεί σ’ αυτόν. Το παιχνίδι βοηθά σ’ αυτό ακριβώς, αλλά και σε πολλά άλλα. Οπότε, μην απαγορεύσετε ποτέ στα παιδιά σας να παίζουν! Συντονιστείτε μαζί τους και παίξτε κι εσείς! Άλλωστε, το παιχνίδι είναι η πιο αγνή και η πιο εμπνευσμένη δραστηριότητα του ανθρώπου σε οποιοδήποτε σημείο της ζωής του κι αν βρίσκεται.

 

https://eidikospaidagogos.gr/